Një rrjet i ri ndërkombëtar lidh shkencën, monitorimin dhe menaxhimin detar për të mbështetur ruajtjen afatgjatë të Posidonia oceanica dhe ekosistemeve të karbonit blu.

Në kuadër të projektit BLUEQ është krijuar një platformë e re bashkëpunimi ndërkombëtar, e dedikuar monitorimit afatgjatë, mbrojtjes dhe menaxhimit të qëndrueshëm të ekosistemeve detare.

Observatori BLUEQ bashkon autoritetet publike, organet e menaxhimit të zonave të mbrojtura detare, institucionet kërkimore, organizatat joqeveritare dhe aktorë të tjerë përkatës nga i gjithë rajoni Adriatiko-Jonian. Krijimi i tij përfaqëson një hap të rëndësishëm drejt sigurimit që njohuritë, qasjet e monitorimit dhe bashkëpunimi i zhvilluar përmes BLUEQ të vazhdojnë edhe pas përfundimit të projektit.

Në qendër të këtij bashkëpunimi është një nga ekosistemet detare më të vlefshme të Mesdheut: livadhet e bimës detare Posidonia oceanica.

Mbrojtja e Posidonia oceanica dhe ekosistemeve të karbonit blu

Projekti BLUEQ – Zgjidhje të Aplikuara për Monitorimin e Habitateve Bregdetare dhe Kuantifikimin e Ruajtjes së Karbonit Blu: Një Qasje e Integruar për Menaxhimin e Qëndrueshëm të Ekosistemeve – bashkëfinancohet nga Bashkimi Evropian përmes Programit Interreg IPA ADRION 2021–2027.

I udhëhequr nga University of the Aegean, BLUEQ bashkon partnerë nga i gjithë rajoni Adriatiko-Jonian për të adresuar sfidat e përbashkëta që lidhen me monitorimin, ruajtjen dhe menaxhimin e qëndrueshëm të ekosistemeve bregdetare dhe detare.

Projekti fokusohet veçanërisht te livadhet e Posidonia oceanica. Këto ekosisteme të bimësisë detare luajnë një rol thelbësor në mjedisin detar mesdhetar: mbështesin biodiversitet të pasur detar, ofrojnë zona për shumim, ushqim dhe strehim për shumë specie, kontribuojnë në stabilizimin e sedimenteve dhe cilësinë e ujit, si dhe kapin dhe ruajnë sasi të konsiderueshme karboni për periudha të gjata.

Roli i tyre në sekuestrimin e karbonit i bën livadhet e shëndetshme me barishte detare një pjesë të rëndësishme të të ashtuquajturave ekosisteme të karbonit blu – ekosisteme bregdetare dhe detare që janë të afta të kapin dhe të ruajnë karbonin atmosferik, duke kontribuar kështu si në ruajtjen e biodiversitetit, ashtu edhe në zbutjen e ndryshimeve klimatike.

Pavarësisht rëndësisë së tyre ekologjike dhe klimatike, ruajtja efektive vazhdon të sfidohet nga mungesa e informacionit të krahasueshëm dhe të harmonizuar mbi shpërndarjen, gjendjen ekologjike dhe kapacitetin e ruajtjes së karbonit të livadheve të Posidonia oceanica në të gjithë rajonin Adriatiko-Jonian.

BLUEQ i adreson këto boshllëqe duke ndërthurur njohuritë shkencore, teknologjitë inovative të monitorimit dhe menaxhimin praktik të ekosistemeve. Në territoret pjesëmarrëse, projekti kombinon qasje të ndryshme monitorimi dhe vlerësimi, duke përfshirë imazhe satelitore dhe me dron, hartëzim në terren dhe nën ujë, vrojtime të biodiversitetit, vlerësime ekologjike, marrje kampionesh cilindrike të sedimentit dhe kampionim të biomasës.

Midis tetorit 2025 dhe korrikut 2026, u zhvilluan fushata të koordinuara në terren në katër zona studimi në Greqi, Itali, Shqipëri dhe Kroaci, duke zbatuar metoda të përbashkëta në mjedise të ndryshme detare. Rezultatet e hershme nga zonat e analizuara treguan pasuri dhe diversitet më të madh të specieve brenda livadheve të Posidonia oceanica sesa në sedimentet e zhveshura ngjitur.

Edhe pse kjo përputhet me rëndësinë ekologjike të mirëdokumentuar të habitateve të bimësisë detare, puna në terren e BLUEQ ofron prova të krahasueshme, specifike për secilën zonë, të cilat mund të kombinohen me rezultatet e analizave të mëtejshme laboratorike.

Puna laboratorike mbi mostrat e mbledhura të biomasës dhe sedimentit do të ofrojë informacion të mëtejshëm, përfshirë të dhënat e nevojshme për të vlerësuar ruajtjen e karbonit blu. Së bashku, rezultatet ekologjike, hapësinore dhe ato të lidhura me karbonin do të ndihmojnë në krijimin e një panorame më të plotë të funksioneve dhe vlerës së shumëfishtë të livadheve të Posidonia oceanica në zonat e projektit.

Provat shkencore të harmonizuara që do të rezultojnë do të kontribuojnë në një zgjidhje të aksesueshme të bazuar në GIS dhe do të mbështesin zhvillimin e një qasjeje të përbashkët rajonale për ruajtjen dhe menaxhimin e qëndrueshëm të ekosistemeve të karbonit blu.

Nga njohuritë shkencore te bashkëpunimi afatgjatë

Gjenerimi i të dhënave shkencore është vetëm një pjesë e sfidës. Po aq e rëndësishme është të sigurohet që këto njohuri të mbeten të aksesueshme dhe të mund të përdoren nga institucionet përgjegjëse për ruajtjen dhe menaxhimin detar.

Për këtë arsye, Observatori BLUEQ është krijuar si një strukturë e përhershme bashkëpunimi ndërkombëtar në zonën Adriatiko-Joniane.

Observatori është projektuar për të mbështetur monitorimin e vazhdueshëm dhe përditësimin e informacionit mbi statusin e ruajtjes së livadheve të Posidonia oceanica dhe për të lidhur institucionet dhe ekspertët e përfshirë në mbrojtjen dhe menaxhimin e tyre.

Anëtarësia e tij bashkon autoritete publike, organe të menaxhimit të zonave të mbrojtura detare, institucione kërkimore, OJQ dhe organizata të tjera përkatëse, duke ndërthurur ekspertizën shkencore me përvojën praktike në menaxhimin detar dhe bregdetar.

Përmes këtij rrjeti, Observatori do të shërbejë si një qendër për shkëmbimin e të dhënave shkencore, njohurive dhe përvojës, si dhe për mbështetjen e një koordinimi më të madh të qasjeve të ruajtjes ndërmjet vendeve pjesëmarrëse.

Observatori është gjithashtu një rezultat qendror i Strategjisë së Përbashkët BLUEQ, duke ofruar një mekanizëm përmes të cilit parimet dhe objektivat e saj mund të vazhdojnë të zbatohen në afat më të gjatë.

Një rrjet i projektuar për të vazhduar përtej projektit

Kuadri operacional i Observatorit BLUEQ bazohet në tre komponentë të ndërlidhur: bashkëpunimi institucional përmes një Memorandumi Bashkëpunimi, BLUEQ Digital HUB dhe komunikimi i rregullt përmes buletineve tematike.

Memorandumi i Bashkëpunimit formalizon angazhimin e organizatave pjesëmarrëse ndaj Observatorit. Duke e nënshkruar atë, institucionet aderuese mbështesin Strategjinë e Përbashkët BLUEQ dhe angazhohen të kontribuojnë me njohuri, të dhëna, ekspertizë dhe burime të tjera të nevojshme për të ruajtur bashkëpunimin në afat të gjatë.

Në vendet pjesëmarrëse, partnerët e projektit BLUEQ kanë angazhuar aktorët përkatës për t’iu bashkuar Observatorit dhe për të mbështetur zhvillimin e tij afatgjatë. Përmes nënshkrimit të Memorandumit të Bashkëpunimit, këto organizata formalizojnë angazhimin e tyre ndaj rrjetit dhe kontribuojnë në vazhdimësinë e tij përtej kohëzgjatjes së projektit.

Përfshirja e tyre ndihmon në shndërrimin e bashkëpunimit të krijuar përmes BLUEQ në një rrjet të qëndrueshëm ndërkombëtar, ku njohuritë, të dhënat, ekspertiza dhe përvoja praktike mund të vazhdojnë të ndahen në të gjithë rajonin Adriatiko-Jonian.

Karakteri ndërkombëtar i Observatorit është veçanërisht i rëndësishëm sepse ekosistemet detare dhe presionet që ndikojnë mbi to nuk ndjekin kufijtë administrativë apo kombëtarë. Prandaj, qasjet e krahasueshme të monitorimit, njohuritë e përbashkëta dhe bashkëpunimi i rregullt ndërmjet institucioneve mund të ofrojnë një bazë më të fortë për ruajtje të koordinuar në të gjithë rajonin Adriatiko-Jonian.

Bërja e njohurive të BLUEQ të aksesueshme

Një BLUEQ Digital HUB i dedikuar është zhvilluar si hapësira qendrore online e komunikimit dhe shkëmbimit të njohurive të Observatorit.

Digital HUB ofron akses në rezultatet kryesore të projektit, mjetet e monitorimit, të dhënat e projektit dhe shembuj të praktikave të mira, duke lehtësuar ndërveprimin ndërmjet anëtarëve të Observatorit dhe aktorëve të jashtëm.

Ai plotësohet nga buletine tematike të hartuara për të ruajtur një rrjedhë të vazhdueshme informacioni mbi aktivitetet e BLUEQ, rezultatet shkencore dhe veprimet pilot. Përmes këtyre kanaleve të komunikimit, Observatori synon të arrijë jo vetëm studiuesit dhe institucionet e përfshira drejtpërdrejt në projekt, por edhe politikëbërësit, menaxherët e zonave të mbrojtura, aktorë të tjerë detarë dhe publikun e gjerë.

Aktorët dhe organizatat e interesuara për monitorimin e habitateve detare, ruajtjen e Posidonia oceanica dhe karbonin blu ftohen t’i bashkohen komunitetit të Observatorit BLUEQ përmes Digital HUB. Duke u regjistruar, ata mund të ndjekin aktivitetet e Observatorit, të marrin përditësime të projektit dhe buletine, si dhe të qëndrojnë të lidhur me komunitetin më të gjerë BLUEQ.

BLUEQ Digital HUB: https://blueqdigitalhub.eu/index.html

Ndërtimi i një baze të përbashkët për mbrojtjen e ardhshme detare

Krijimi i Observatorit BLUEQ shënon një kalim nga bashkëpunimi i bazuar në projekt drejt një rrjeti ndërkombëtar afatgjatë.

Duke bashkuar rezultatet e monitorimit, ekspertizën shkencore, përvojën e menaxhimit dhe institucionet nga i gjithë rajoni Adriatiko-Jonian, Observatori synon të ndihmojë që njohuritë e gjeneruara nga BLUEQ të mbeten të disponueshme dhe funksionale edhe pas përfundimit të projektit.

Në këtë mënyrë, BLUEQ synon të krijojë një lidhje të qëndrueshme ndërmjet shkencës, monitorimit dhe menaxhimit detar, duke mbështetur vendimmarrje më të mirëinformuar për ruajtjen e Posidonia oceanica, ekosistemeve të karbonit blu dhe mjedisit detar në tërësi.

Rreth BLUEQ

BLUEQ (IPA-ADRION00447) është akronimi i projektit “Zgjidhje të Aplikuara për Monitorimin e Habitateve Bregdetare dhe Kuantifikimin e Ruajtjes së Karbonit Blu: Një Qasje e Integruar për Menaxhimin e Qëndrueshëm të Ekosistemeve”.

Projekti bashkëfinancohet nga Bashkimi Evropian në kuadër të Programit Interreg IPA ADRION 2021–2027 dhe mbështet zhvillimin e një rajoni Adriatiko-Jonian më të gjelbër dhe më rezistent ndaj ndryshimeve klimatike.

Informacion i mëtejshëm

Faqja e projektit BLUEQ: https://blueq.interreg-ipa-adrion.eu/

Facebook – BLUEQ Project: https://www.facebook.com/profile.php?id=61573080822180

LinkedIn – BLUEQ Project: https://www.linkedin.com/company/blue-q-project